İstanbul’da Deniz Sefası

Deniz Hamamından Plaja Nostalji

5 Nisan - 26 Ağustos 2018

Pera Müzesi ve İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi ile İstanbul kent tarihinin sosyokültürel yapısına plaj kavramı üzerinden ışık tuttu. Kuruluşunun 10. yılını geride bırakan İstanbul Araştırmaları Enstitüsü arşivinden ve farklı koleksiyonlardan derlenen bu sergi, 1870’lerden 20. yüzyılın ortalarına uzanan süreçte, deniz hamamından plaja geçişin devrim niteliğindeki hikâyesine odaklandı.

Osmanlı halkının denizle olan ilişkisinin dönüşümünü büyük ölçüde I. Dünya Savaşı belirledi. Uzun süre mahremiyetin bir parçası olan denizde yüzmek sakıncalıydı, yasaktı. Suyla iç içe bir kent olan İstanbul’da, Batılılaşmanın etkisine rağmen halk 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren denizden tahta perdelerle ayrılmış “deniz hamamları” ile yetinmek zorunda kaldı. Önceleri ticaret, seyahat ve manzara gibi nosyonları çağrıştıran deniz Cumhuriyet’le birlikte yeni anlamlar kazanmaya başladı. Yerleşmeye başlayan laik toplum anlayışı insanı daha görünür ve özgür kılarken halk da denizle barışacaktı.

Deniz hamamından plaja geçiş ise bir devrim niteliğindeydi. Rus ihtilalinde ülkelerinden kaçan Beyaz Ruslar, İstanbul’da pek çok dönüşüme neden olmuşlardı, bunlardan en önemlisi de halkın denizle buluşmasına vesile olan plaj alışkanlıklarıydı. 1920’lerden itibaren deniz hamamları evrilerek yerlerini yavaş yavaş kadın ve erkeğin beraber denize girebildiği plajlara bıraktı. Kent sakinlerinin hızla benimsediği plaj olgusu zaman içinde kendi eğlencesini, modasını ve kendi kültürünü yarattı. Denizin kent yaşamının bir parçası olması İstanbul’a kendine özgü bir özgürlük anlayışını da getirmişti. 1960’lı yıllara kadar altın çağını yaşayan plaj kültürü İstanbul’un hızlı sosyolojik değişimleriyle dönüşüme uğradı.

Küratörlüğünü tarihçi, yazar ve akademisyen Zafer Toprak’ın yaptığı, özel ve kurumsal koleksiyonlardan derlenen, fotoğraf, dergi, karikatür, eşya ve kitap gibi orijinal malzemelerle hazırlanan İstanbul’da Deniz Sefası sergisi, bir nostaljinin öyküsünü anlatırken, kent halkının boş zaman değerlendirme normlarındaki değişimine, toplumsallaşmasına değindi, Cumhuriyet’in yaşam tarzındaki köklü dönüşümlerini simgeleyen bir belgesel niteliği taşıyordu. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nde Yeşilçam filmlerindeki plaj sahnelerinden oluşan bir seçki ve plaj üzerine yayınların derlendiği bir okuma odası Pera Müzesi’ndeki ana sergiye eşlik etti.

İstanbul’da Deniz Sefası

İstanbul’da Deniz Sefası

2018 yılında Pera Müzesi’nde düzenlenen İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi, İstanbul halkının deniz ve yüzmeyle olan ilişkisini, kültürel ve sosyolojik olarak incelerken, 19. yüzyılın ikinci yarısında deniz hamamlarıyla başlayan serüvenin 20. yüzyılın ortalarına kadar olan dönüşümlerini mercek altına aldı. Sergi, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu ve İstanbul Araştırmaları Enstitüsü arşivi başta olmak üzere kurumsal ve özel koleksiyonlardan faydalanılarak bir araya getirilen fotoğraflar, yazılı basın ürünleri, efemera, videolar ve müziklerden oluştu.

Bir Şenlikti İstanbul Plajları <br> Zafer Toprak, Selim İleri

Bir Şenlikti İstanbul Plajları
Zafer Toprak, Selim İleri

Pera Müzesi, İstanbul kent tarihinin sosyokültürel yapısına plaj kavramı üzerinden ışık tutan İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi kapsamındaki etkinliklere,  İstanbulda Bir Yaz Şenliği: Plajlar başlığı altında Selim İleri’yi ve serginin küratörü Zafer Toprak’ı ağırlayarak devam ediyor. 

İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji

İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji

Pera Müzesi, İstanbul kent tarihinin sosyokültürel yapısına plaj kavramı üzerinden ışık tutan İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi kapsamında küratör Prof. Dr. Zafer Toprak eşliğinde sergi turu düzenliyor.

İstanbul'da Deniz Sefası <br>Zafer Toprak

İstanbul'da Deniz Sefası
Zafer Toprak

Pera Müzesi, İstanbul kent tarihinin sosyokültürel yapısına plaj kavramı üzerinden ışık tutan İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi kapsamındaki etkinliklere küratör konuşmasıyla başlıyor. 

Video

Kumsalda

İstanbul’da Deniz Sefası: Deniz Hamamından Plaja Nostalji sergisi kapsamında sunulan program, sinemada bir mekan olarak kumsalın işaret ettiği anlamların izini sürüyor.

Deniz Hamamları

Deniz Hamamları

Evliya Çelebi’nin ünlü eseri Seyahatname’den anlaşıldığı üzere deniz hamamlarının geçmişi 17. yüzyıla dayanır, kabul görerek yaygınlaşması ise Batılılaşmanın da etkisiyle 19. yüzyılın ortalarını bulur. 

Deniz Sefası

Deniz Sefası

Deniz hamamından plaja geçiş ise bir devrim niteliğindeydi. Rus ihtilalinde ülkelerinden kaçan Beyaz Ruslar, İstanbul’da pek çok dönüşüme neden olmuşlardı, bunlardan en önemlisi de halkın denizle buluşmasına vesile olan plaj alışkanlıklarıydı. 1920’lerden itibaren deniz hamamları evrilerek yerlerini yavaş yavaş kadın ve erkeğin beraber denize girebildiği plajlara bıraktı. Bu blog yazımızda İstanbul’un plajlarını ve onların özelliklerini ele alıyoruz.

Ressamların Gözünden Osmanlı’da Kadın Giyimi

Ressamların Gözünden Osmanlı’da Kadın Giyimi

Yabancılara kapalı bir dünya olduğundan Harem’deki kadınların yaşantısı batılı ressamların ve sanat tüketicisinin en çok ilgisini çeken konulardan olmuştur.